Co to jest panettone i skąd wzięła się jego popularność?

Panettone to klasyczne włoskie ciasto drożdżowe, które zyskało międzynarodową sławę dzięki swojemu wyjątkowemu smakowi, charakterystycznej formie i bogatej historii. Jego popularność nie jest przypadkowa, lecz efektem wielowiekowej tradycji, zmian receptury oraz rosnącej roli w kulturze kulinarnej Włoch. Poniżej wyjaśniam, czym jest panettone i jakie są źródła jego niezwykłej popularności.

Definicja i pochodzenie panettone

Panettone to tradycyjne ciasto drożdżowe pochodzące z Mediolanu – stolicy regionu Lombardia – gdzie uznawane jest za nieodłączny element świątecznego stołu podczas Bożego Narodzenia [1][2][8]. Nazwa wypieku wywodzi się od włoskiego słowa „panetto” oznaczającego mały bochenek, z przyrostkiem „-one”, co nadaje mu znaczenie „duży chleb” [1]. Ciasto wyróżnia się kopułowatym kształtem, wysoką strukturą oraz brunatną skórką [5], a jego wnętrze jest lekkie i puszyste [3].

Pierwsze źródła pisane na temat panettone pochodzą z XIII wieku – już wtedy było to luksusowe pieczywo przeznaczone dla zamożniejszych mieszkańców północnych Włoch [2]. Od początku uznawano je za produkt wyjątkowy, przygotowywany na specjalne okazje i uroczystości [1][2].

Kluczowe składniki i ewolucja receptury

Podstawowe składniki panettone to masło, jaja, cukier, suszone rodzynki lub sułtanki, kandyzowane owoce oraz skórka cytryny [4][8]. W początkowej fazie swojej historii deser ten był prosty i przypominał zwykły chleb wzbogacony słodkimi dodatkami [3]. Kluczową zmianę przyniósł XV wiek, gdy zaczęto stosować masło, jaja i kandyzowane owoce, które uczyniły ciasto jeszcze bardziej delikatnym i aromatycznym [2].

Do przełomowych momentów w produkcji panettone należy początek XX wieku. Mediolańscy piekarze Angelo Motta i Gioacchino Alemagna wprowadzili wówczas proces naturalnej fermentacji ciasta, trwający nawet 72 godziny. Technika ta pozwoliła uzyskać wyjątkową puszystość i przedłużyła trwałość wypieku [2]. Kolejne modyfikacje i udoskonalenia uczyniły panettone produktem premium, znakiem celebracji oraz symbolem luksusu [3].

Powstanie i legendy związane z panettone

Jedna z najbardziej znanych legend dotyczących pochodzenia panettone opowiada o młodym szlachcicu Ughetto degli Atellani, który zakochał się w córce ubogiego mediolańskiego piekarza o imieniu Tony (lub Aldagisa) [1][6][8]. By zdobyć przychylność rodziny ukochanej, Ughetto miał zatrudnić się w piekarni i przygotować specjalny wypiek z najlepszych dostępnych składników [7]. Tak miał powstać „El pan del Toni” – czyli chleb Toniego – od którego wywodzi się współczesna nazwa ciasta [5].

Choć legenda nie jest potwierdzona historycznie, odzwierciedla wartości towarzyszące temu deserowi – dbałość o tradycję, jakość składników i rodzinny wymiar przygotowań [1][6].[8]

Ewolucja i kluczowe momenty w historii panettone

Pierwsze udokumentowane wzmianki o panettone pojawiły się w XIII wieku [2]. Historycy wskazują na podanie ciasta podczas uroczystej wieczerzy na dworze księcia Mediolanu Ludwika Sforzy w 1495 roku jako ważny etap w popularyzacji deseru [4]. Termin „panaton” pojawił się oficjalnie już w 1606 roku w pierwszym słowniku włosko-mediolańskim [4].

Na definicję panettone jako pieczywa pszennego z dodatkiem masła, jajek, cukru i winogron zwraca uwagę słownik Francesco Cherubiniego z 1839 roku [4]. Z biegiem lat rozwój przemysłu piekarskiego oraz wzrost dostępności wyszukanych składników przyczyniły się do upowszechnienia panettone także poza granicami Lombardii i Włoch.

Dlaczego panettone stało się tak popularne?

Popularność panettone wynika z kilku równoległych czynników. Przede wszystkim, produkt od początku kojarzony był z luksusem oraz świąteczną tradycją, stając się symbolem włoskich obchodów Bożego Narodzenia [2][3]. Rozwój metod produkcji – w tym długotrwała fermentacja oraz wielokrotne wyrabianie ciasta – wpłynął na jego wyjątkową jakość i niepowtarzalny smak [2][3].

Wprowadzenie panettone do oferty dużych producentów piekarniczych w XX wieku pozwoliło mu zdobyć światowe rynki, a tym samym zyskać status klasycznego włoskiego wypieku świątecznego. Niezmiennie ważna jest również kultura dzielenia się tym wysokim, miękkim ciastem, którego przygotowanie wymaga czasu, cierpliwości i umiejętności, a podawanie stanowi ważny punkt rodzinnych i towarzyskich spotkań [3][8].

Znaczenie panettone w kulturze i historii kulinarnej

Panettone przez wieki przeszło drogę od luksusowego bochenka z dodatkami do prawdziwego symbolu sezonowego luksusu i świątecznych celebracji [3]. Jego znaczenie kształtowały legendy, tradycje rodzinne i rozwój sztuki piekarniczej oraz dążenia do perfekcji w zakresie jakości składników i metod produkcji [1][3]. Dziś wypiek ceniony jest zarówno ze względów smakowych, jak i kulturowych, stanowiąc istotny element międzynarodowej kuchni świątecznej.

Źródła:

• [1] https://www.przepisy.pl/blog/panettone-babka-wloska-co-to-za-ciasto-i-skad-pochodzi-2
• [2] https://multicook.zgora.pl/blog/panettone-history-and-origins/
• [3] https://www.cukierniasowa.pl/blog/panettone-historia-i-pochodzenie-slynnego-wloskiego-deseru
• [4] https://www.onet.pl/styl-zycia/italiankipl/slodkie-swieta-po-wlosku/0r1r63n,30bc1058
• [5] https://mediolan.pl/historia-panettone/
• [6] https://pl.wikipedia.org/wiki/Panettone
• [7] https://przeszloscodkuchni.com/2022/12/23/panettone/
• [8] https://herbataikawa.pl/panettone-co-to-jest